ซอยเท็กซัส ตรอกไทร ตรอกถั่วเกิด

ซอยเท็กซัส ตรอกไทร ตรอกถั่วเกิด

สามชื่อข้างต้นอยู่ในพื้นที่เขตสัมพันธวงศ์ตรงส่วนที่เป็นย่านเยาวราช ชื่อแรกนั้นคนทั่วไปอาจคุ้นเคย ด้วยเป็นที่ตั้งของร้านอาหารมีชื่ออย่างเท็กซัสสุกี้ เนื้อแพะเท็กซัส ส่วนอีกสองชื่อหากไม่ใช่คนในพื้นที่ที่อยู่อาศัยมานาน แทบจะไม่รู้ว่าอยู่ตรงบริเวณไหน เพราะไม่มีป้ายบอกทางและเป็นเพียงตรอกเล็กๆ ที่เชื่อมไปยังถนนเส้นอื่นที่อยู่ใกล้เคียง

จากการสืบค้นที่มาของชื่อบ้านนามเมืองทั้ง 3 พบว่า ซอยเท็กซัสเป็นชื่อที่เรียกกันติดปากในสมัยหลัง เนื่องจากในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ยังไม่มีการตัดถนน เป็นเพียงเส้นทางเดินที่หนาแน่นไปด้วยบ้านเรือนของชาวจีน ตรงปลายทางเดินที่จะไปออกถนนเจริญกรุงในปัจจุบันมีต้นไทรใหญ่ ชาวจีนได้สร้างศาลและอัญเชิญเทพจิงกุงไต่ตี้ (真君大帝) หรือเป่าแซไต่ตี่ (保生大帝) มาประดิษฐานไว้เพื่อเป็นที่สักการบูชา นิยมเรียกกันทั่วไปว่า “ศาลเจ้าต้นไทร” และได้กลายเป็นชื่อเรียกเส้นทางเดินนี้ว่า ตรอกไทร ไปด้วย

ต่อมาในปี พ.ศ. 2461 ได้เกิดเหตุเพลิงไหม้ในพื้นที่ตำบลศาลเจ้าต้นไทรเป็นบริเวณกว้าง สร้างความเสียหายให้กับบ้านเรือนในละแวกนั้น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงทรงมีพระราชดำริให้กระทรวงนครบาลตัดถนนตรงตรอกไทรให้กว้างขึ้น เพื่อใช้เป็นเส้นทางสัญจรและสะดวกในการป้องกันเหตุเพลิงไหม้ มีความกว้าง 10 เมตร ความยาวราว 200 เมตร โดยแบ่งเป็น 2 ช่วง คือ ตั้งแต่ถนนเจริญกรุงถึงถนนเยาวราช ระยะทางราว 138 เมตร และจากถนนเยาวราชจดถนนพาดสาย ระยะทางราว 62 เมตร พร้อมกับขยายตรอกต่างๆ ที่แยกจากตรอกไทรและทำทางเดินเพิ่มเติมให้มีความกว้าง 4 เมตร เพื่อประโยชน์ในการสุขาภิบาล ต่อมาพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เรียกชื่อถนนดังกล่าวว่า ถนนผดุงด้าว เพื่อให้คล้องจองกับชื่อถนนที่ต่อเนื่องกัน ได้แก่ เจริญกรุง ผดุงด้าว เยาวราช พาดสาย

บริเวณหน้าโรงภาพยนตร์เท็กซัส ถนนผดุงด้าว เมื่อปี พ.ศ. 2493 คลาคล่ำไปด้วยผู้คน 

(ที่มาภาพ : LIFE magazine)

ภายหลังจากตัดถนนผดุงด้าว สองฝั่งถนนมีการสร้างอาคารพาณิชย์ให้พ่อค้าชาวจีนเช่าทำการค้า ซึ่งส่วนใหญ่เป็นร้านขายเครื่องเขียนและหนังสือภาษาจีน อาทิ บริษัทยุ่ยเสียง (1992) จำกัด ร้านนานมี (ปัจจุบันคือบริษัทนานมีบุ๊คส์ จำกัด) หลังปี พ.ศ. 2491 ซึ่งเป็นยุคที่กิจการโรงภาพยนตร์เฟื่องฟู ถนนผดุงด้าวเป็นแหล่งบันเทิงยามราตรี ด้วยเป็นที่ตั้งของ โรงหนังเท็กซัส หรือ โรงหนังหน่ำแช (แปลว่าดาวเหนือ) ตามคำเรียกของชาวจีน ฉายภาพยนตร์อินเดียซึ่งได้รับความนิยมมาก ผู้คนจึงพากันเรียกถนนเส้นนี้ว่าเท็กซัสตามชื่อของโรงภาพยนตร์ แม้ต่อมาจะเลิกกิจการเปลี่ยนมาเป็นภัตตาคารสุกี้ ก็ยังใช้ชื่อว่า เท็กซัสสุกี้ เช่นเดียวกับร้านอื่นๆ บนถนนที่นิยมใช้ชื่อของโรงภาพยนตร์มาประกอบจนเป็นเอกลักษณ์ เช่น เท็กซัสออฟฟิศซัพพลายส์ เท็กซัสเครื่องเขียน หอยทอดเท็กซัส ข้าวหมูแดงเท็กซัส เป็นต้น

ส่วน ตรอกไทร ที่เคยเป็นชื่อเรียกก่อนตัดถนนผดุงด้าว ได้กลายมาเป็นชื่อตรอกที่แยกจากถนนผดุงด้าวบริเวณข้างห้างทองบ้วนฮั่วล้งไปออกถนนเยาวราช ปัจจุบันมีป้ายบอกทางอยู่ทางด้านถนนเยาวราชว่า ซอยเยาวราช 2 ในอดีตตรอกนี้ขึ้นชื่อลือชาในหมู่นักเลง นักเที่ยว เพราะเป็นตรอกที่อยู่ด้านหลังโรงหนังเท็กซัส และยังเป็นที่ตั้งของสถานเริงรมย์ ทั้งโรงน้ำชา บ่อนการพนัน และเป็นแหล่งขายหนังสือปกขาวหรือหนังสือโป๊อย่างลับๆ ต่อมาเมื่อถนนผดุงด้าวเจริญขึ้น ทำให้มีการขยายพื้นที่เพื่อรองรับการค้า ต้นไทรใหญ่อันเป็นที่มาของชื่อบ้านนามเมืองจึงถูกตัดออกและย้ายศาลเจ้าต้นไทรขึ้นไปอยู่บนชั้น 4 ของอาคารเท็กซัสสุกี้

ภัตตาคารเท็กซัสสุกี้ที่เปิดกิจการมาตั้งแต่โรงภาพยนตร์เลิกกิจการ

โดยนำชื่อ “เท็กซัส” มาประกอบเป็นชื่อร้าน เช่นเดียวกับร้านค้าอีกหลายแห่งบน ถนนผดุงด้าว

เยื้องกับตรอกไทรยังมีตรอกเล็กๆ อีกแห่งหนึ่งที่น่าสนใจ มีชื่อเรียกเป็นภาษาจีนว่า เต่าแซหั่ง หรือตรอกถั่วเกิด ซึ่งคุณเจริญ ตันมหาพราน ผู้เชี่ยวชาญประวัติศาสตร์ท้องถิ่นย่านเยาวราช กล่าวว่า หากใครจะเรียกตรอกถั่วเกิดว่า เต่าแงโล่ง หรือ ตรอกถั่วงอก ก็ไม่ผิด แต่จะไปพ้องกับชื่อตรอกถั่วงอกตรงวงเวียน 22 กรกฎาคม ทำให้เกิดความสับสนได้ ในอดีตผู้ที่อาศัยอยู่ในตรอกส่วนใหญ่เป็นชาวจีนกวางตุ้ง รองลงมาเป็นชาวจีนแต้จิ๋ว อาชีพหลักก็คือการเพาะถั่วงอกขายเช่นเดียวกับหลายๆ พื้นที่ในย่านเยาวราช เพราะปลูกง่ายขายคล่อง

ตรอกถั่วเกิดมีระยะทางจากถนนผดุงด้าวเข้าไปจนถึงทางแยกที่จะไปออกซอยพิพากษา 2 ได้ เมื่อราวปี พ.ศ. 2559 ตรอกนี้ยังมีประตูไม้เปิดปิดที่ตรงปากตรอกและท้ายตรอก แต่ปัจจุบันได้ถูกรวมเข้ากับซอยพิพากษา 2 เป็นทางสัญจรที่เชื่อมระหว่างถนนแปลงนามกับถนนผดุงด้าว ชื่อของตรอกถั่วเกิดจึงถูกกลืนหายไป เช่นเดียวกับอีกหลายๆ พื้นที่ในกรุงเทพฯ ที่ทางราชการได้ผนวกรวมและเปลี่ยนชื่อใหม่จนแทบไม่รู้ว่าตรงไหนเป็นตรอก ตรงไหนเป็นซอย

ในอดีตตรอกถั่วเกิดมีระยะทางจากถนนผดุงด้าวไปจนถึงกลางซอยพิพากษา 2

แต่ปัจจุบันถูกรวมเป็นเส้นทางเดียวกัน จึงทำให้ชื่อตรอกถูกกลืนหายไปด้วย

ขอขอบคุณ

คุณเจริญ ตันมหาพราน

บรรณานุกรม

กนกวลี ชูชัยยะ. พจนานุกรมวิสามานยนามไทย : วัด วัง ถนน สะพาน ป้อม. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2548.

เจริญ ตันมหาพราน. ย่ำถนนยลถิ่นจีน. กรุงเทพฯ : ปราชญ์, 2554.

*หมายเหตุ

บทความนี้ตีพิมพ์ครั้งแรกในคอลัมน์ “เก็บตกนามบ้านนามเมือง” ใน วารสารเมืองโบราณ ปีที่ 45 ฉบับที่ 2 เมษายน-มิถุนายน 2562 “พุมเรียง เมืองไชยาเก่าและบ้านเกิดท่านพุทธทาส”